Wobec złego stanu zachowania części wytypowanych do badań stanowisk, ujawnionych licznych zagrożeń wynikających m. in. z uprawy roli, erozji gleby czy też wydobywania kamienia na cele budowlane, a także nielegalnej działalności „poszukiwaczy skarbów” oraz skali przekształceń formy terenowej grodzisk, uważamy, że jedynie szerokie zastosowanie całego zestawu badań i analiz nieinwazyjnych może pozwolić na zgromadzenie niezbędnych informacji. Dotyczą one przemian struktur osadniczych, chronologii, zasięgu stanowisk i specyfiki gospodarki populacji ludzkich zamieszkujących ich obszar we wczesnym średniowieczu.

Badania takie są niezbędne nie tylko dla poszerzenia wiedzy o zabytkach, ale także dla wypracowania dalszej strategii ochrony i zarządzania dziedzictwem archeologicznym. Wypełniamy w ten sposób wytyczne Europejskiej konwencji o ochronie dziedzictwa archeologicznego (tzw. Konwencji maltańskiej) i Międzynarodowej Karty Ochrony i Zarządzania Dziedzictwem Archeologicznym ICOMOS (tzw. Karty Lozańskiej).

Prospekcja geofizyczna, powinna pomóc określić zasięg i charakter osadnictwa zarówno na obszarze grodzisk , jak i związanych z nimi osad o charakterze otwartym oraz cmentarzysk. Badania takie mogą pozwolić na ujawnienie nieznanych dotąd (bo nie posiadających zachowanej formy terenowej) linii umocnień lub wewnętrznych podziałów przestrzeni założenia oraz określić charakter zabudowy. Badania będą prowadzone dwoma metodami: magnetyczną i elektrooporową.

badania magnetyczneBadania magnetyczne oferują najszybsze ze wszelkich technik geofizycznych pokrycie przestrzenne i są w stanie uchwycić szeroki wachlarz anomalii spowodowanych działalnością człowieka. Dlatego są z reguły pierwszą w kolejności techniką przy szczegółowym badaniu terenu. Dzięki niej można zidentyfikować obiekty posiadające własne pole magnetyczne, takie jak piece czy paleniska, jak również wypełniska rowów i jam oraz obszary aktywności przemysłowej. Odnosi się to zarówno do pradziejowych jak i współczesnych obiektów. Z uwagi na czas potrzebny do prospekcji oraz względną dostępność sprzętu metoda magnetyczna może być uznana za najtańszą i najbardziej wydają spośród metod geofizycznych. Przy zastosowaniu instrumentu, który był wykorzystywany podczas badań na grodziskach Polski Centralnej możliwe jest przebadanie 1-2 ha powierzchni w ciągu jednego dnia roboczego. Istnieją instrumenty wyposażone w większą ilość anten i układy jezdne pozwalające na przebadanie jeszcze większych powierzchni.

badania elektrooporowePomiary geoelektryczne polegają na mierzeniu oporności pozornej gruntu, co pozwala na wykrywanie zaburzeń w naturalnych warstwach geologicznych (na podstawie kontrastu z otoczeniem). Pozwala to na wykrycie fundamentów kamiennych, ceglanych czy dużych prac ziemnych związanych z konstrukcją wałów lub fos, których oporność właściwa kontrastuje z opornością właściwą otaczającej je ziemi. Atutem metody geoelektrycznej w przeciwieństwie do geomagnetycznej jest możliwość kontrolowania głębokości penetracji prądu, dzięki czemu jest to dobra metoda do badania obiektów wielowarstwowych, bądź próby określania miąższości obiektów. Ponadto pomiary geoelektryczne, w przeciwieństwie do metody geomagnetycznej, nie są zakłócane przez przedmioty metalowe zalegające w ziemi, czy bliską obecność elementów infrastruktury (drogi, zabudowania, płoty, sieci trakcyjne, etc.). Pomiary elektrooporowe trwają zazwyczaj dłużej niż magnetyczne, metoda jednak doskonale sprawdza się w celu weryfikacji badań magnetycznych.

badania powierzchnioweMetoda powierzchniowa jest najbardziej dostępną dla archeologów i najczęściej wykorzystywaną w Polsce metodą badań nieinwazyjnych. Polega na zbieraniu z powierzchni gruntu drobnych zabytków, pozostałości po dawnej działalności ludzkiej. Najczęściej są to fragmenty ceramiki naczyniowej, grudki polepy, czasami przedmioty wykonane z kamienia lub metali. Na powierzchnię dostają się w wyniku prowadzonej współcześnie orki, lub przetransportowane przypadkowo przez zwierzęta (np. Krety). Najlepszym terminem dla prowadzenia badań powierzchniowych jest wiosna lub jesień, kiedy pola są świeżo zaorane.

W naszych badaniach wykorzystaliśmy metody badań o charakterze intensywnym i analitycznym ? m.in. zbieranie materiałów w ramach wytyczonej w terenie siatki kwadratów i trójwymiarowe domierzanie zabytków za pomocą instrumentów geodezyjnych.

Metoda fosforowa należy do tzw. metod geochemicznych. Polega na określaniu zawartości związków fosforu w gruncie. Polega na przeprowadzeniu sieci odwiertów, które zazwyczaj wykonuje się ręcznym świdrem geologicznym. Z określonej głębokości wydobywa się próbkę glebową, którą poddaje się badaniom geochemicznym na określenie zawartości fosforu. Sam fosfor zawarty w glebie może mieć różne pochodzenie. Często jednak jego większe ilości wynikają z działalności człowieka: produkcji różnego rodzaju odpadów organicznych (m.in. wydalania), rozkładu szczątków (zwierzęcych i roślinnych). Pozwala odkryć miejsca, w których hodowano zwierzęta, chowano zmarłych, wyrzucano organiczne szczątki powstałe podczas różnorakiej działalności ludzkiej.

Prospekcja lotnicza ? to metoda wykorzystywana przez archeologów w dwóch celach: dla dokumentacji już rozpoznanych zabytków, posiadających własną formę terenową, które są po prostu lepiej czytelne z powietrza oraz dla celów detekcyjnych ? wykrywania obiektów do tej pory nie znanych. Pozwala dzięki odczytywaniu tzw. wyróżników roślinnych, glebowych, cieniowych lub mrozowych, na odnalezienie takich elementów jak dawne fosy, wały ziemne, kurhany (także te, które zostały w późniejszym okresie zniwelowane), a nawet pojedyncze jamy, domostwa czy piece.

Niezwykle istotną sprawą jest integracja wyników wszystkich podjętych badań w ramach jednego systemu informatycznego, pozwalającego na wszechstronne analizy i prezentację danych przestrzennych. Do tego celu wykorzystuje się oprogramowanie nazywane GIS ? Geographic Information Systems ? Systemy Informacji Geograficznej. Pozwalają one na planowanie badań, analizowanie wyników oraz tworzenie map, które prezentują zintegrowane wyniki działań badaczy.

opracowanie danych badan geofizycznych  dlugieQuantumGIS