Ekspedycja archeologiczna OstrowiteOstrowite to niewielka miejscowość położona nieopodal Chojnic. Źródła historyczne wspominają o niej od XIV wieku, jednak jej historia sięga znacznie głębiej w przeszłość. Jest ona obiektem zainteresowania archeologów, którzy prowadzą tutaj swoje badania z nieznacznymi przerwami już od 1993 r. Koncentrują się one wokół jeziora, nazywanego podobnie jak wieś ? Ostrowite, lub Jeziorem Leśnym. W ich trakcie odsłonięto pozostałości osad z początków epoki żelaza, związanych z tzw. kulturą pomorską, osady i grobu książęcego z okresu rzymskiego, związanego z ludnością tzw. kultury wielbarskiej oraz obszernego zespołu osadniczego z okresu średniowiecza, pomiędzy drugą połową XI wieku, a początkiem wieku XIV. Pomimo trwających wiele lat badań wykopaliskowych udało się odsłonić niewielką część obszaru dawnych osad i cmentarzysk, zajmujących powierzchnię przekraczającą 10 ha.

W 2012 r. SNAP Łódź otrzymał dofinansowanie dla badań w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach 5 priorytetu Ochrona Zabytków Archeologicznych, zadanie: Badania nieinwazyjne w rejonie Jeziora Ostrowite (numer 16993/11/A1). Badania przeprowadzone pod kierownictwem dr Jerzego Sikory, który kieruje badaniami w Ostrowitem od 2008 r., obejmowały szereg działań:

1. Przeprowadzenie prospekcji geofizycznej metodami magnetyczną i elektrooporową. Łącznie metodą magnetyczną, za pomocą magnetometru transduktorowego (tzw. gradiometru) przebadano około 8 ha powierzchni, zaś metodą elektrooporową 1 ha. Udało się zidentyfikować setki anomalii geofizycznych, które można zinterpretować jako pozostałości po danej aktywności ludzkiej: piece, paleniska, jamy, a przede wszystkim fosę niemal całkowicie zniszczonego grodziska, które kiedyś znajdowało się na wschodnim brzegu jeziora, chroniąc dostępu do drewnianego mostu, który prowadził do najważniejszego elementu średniowiecznego zespołu osadniczego, jakim była tajemnicza osada na wyspie jeziora.

2. Przeprowadzenie prospekcji lotniczej. Zdjęcia lotnicze w Ostrowitem wykonał już w 2006 r. Wiesław Stępień. To dzięki nim udało się dzięki tzw. wyróżnikom roślinnym zidentyfikować istnienie zniszczonego grodziska. W 2012 r. wykonano w ramach projektu MKiDN dalsze misje lotnicze, za pomocą latawca i zdalnie sterowanego drona. W obu przypadkach udało się wykonać szereg zdjęć dokumentujących stan zachowania zespołu stanowisk archeologicznych oraz przynoszących dalsze informacje na temat jego układu przestrzennego.

3. Przeprowadzenie intensywnych badań powierzchniowych w siatce kwadratów analitycznych. Umożliwiło to rozpoznanie rozrzutu materiału zabytkowego, zalegającego na powierzchni. Materiał taki, to głównie fr. naczyń ceramicznych wyorywane w trakcie prac polowych. Badanie pozwoliło zidentyfikować obszary osadnictwa w kolejnych horyzontach chronologicznych i obserwować jak na przestrzeni wieków zmieniały się preferencje ludności zamieszkującej rejon Jeziora Ostrowite, dotyczące wyboru miejsca zamieszkania.

4. Przeprowadzenie badań geochemicznych metodą oznaczania zawartości fosforu w glebie. Fosfor jest nieodłącznym produktem ludzkiej gospodarki. Dostaje się on do gleby wraz z odchodami, odpadkami organicznymi, nawozami. W Ostrowitem udało się dzięki badaniom fosforowym wyznaczyć strefy szczególnej aktywności ludzkiej w pradziejach i średniowieczu.

5. Przeprowadzenie rozpoznania geomorfologicznego, które pozwoliło poznać środowiskowe uwarunkowania rozwoju osadnictwa w rejonie Jeziora Ostrowite.

Wyniki wszystkich badań zostały wprowadzone do komputerów w ramach Systemu Informacji Przestrzennej (tzw. GIS ? Geographical Information System). W ten sposób udało się zintegrować efekty wszelkich badań, co pozwoliło na wysunięcie szeregu spostrzeżeń dotyczących funkcjonowania zespołu osadniczego na przestrzeni wieków. System jest tworzony dla Ostrowitego już od 2008 roku i pomaga m.in. w planowaniu dalszych badań.

W Ostrowitem udało się przeprowadzić program kompleksowej prospekcji nieinwazyjnej, pozyskując szereg istotnych informacji dotyczących funkcjonowania zespołu osadniczego nad brzegiem jeziora. W znaczący sposób uzupełnił on naszą dotychczasową wiedzę, pochodzącą z wykopalisk. Dowiódł on przydatności tych metod w poznawaniu dziedzictwa archeologicznego.

Autor tekstu: dr Jerzy Sikora

Ostrowite. Prospekcja elektrooporowa Ostrowite. Badania powierzchniowe Ostrowite. Prospekcja geomagnetyczna Ostrowite. Pomiary geodezyjne NMT Ostrowite. Zdjęcie lotnicze Ostrowite. Zdjęcia lotniczeWykład o mikroregionie osadniczym w OstrowitemOstrowite. Badanie nieinwazyjne